Қазақ хандығының құрылуы

Қазақ хандығы 1465–1466 жылдары құрылды. Оны Керей хан мен Жәнібек хан негізін қалады. Хандық Шу өзені мен Қозыбасы аймағында пайда болды.

Құрылу себептері

Қазақ хандығының құрылуының негізгі себептері: • Әбілхайыр хандығындағы саяси дағдарыс; • Керей мен Жәнібектің Моғолстанға көшіп, өз мемлекетін құруы; • Қазақ руларын біріктіру қажеттілігі; • Жоңғар шапқыншылықтарынан қорғану.

Қазақ хандығының гүлденуі

Қазақ хандығы Қасым хан (1511–1523) тұсында күшейді. Халық саны 1 миллионға жетті. Қасым хан «Қасым ханның қасқа жолы» деген заңдар жинағын жасады. Хандық Еуропаға да белгілі болды.

Үш жүзге бөліну

Қазақ халқы үш жүзге бөлінді: • Ұлы жүз — оңтүстік пен Жетісуда; • Орта жүз — орталық және солтүстік-шығыс аймақтарда; • Кіші жүз — батыс аймақтарда. Бұл бөліну рулық-тайпалық және аумақтық негізде қалыптасты.

Хақназар хан мен Тәуекел хан дәуірі

Хақназар хан (1538–1580) хандықты нығайтып, жерлерді кеңейтті. Тәуекел хан (1582–1598) Орта Азияда жорықтар жасап, Ташкентті бағындырды. Ресеймен дипломатиялық байланыс орнатылды.

Жоңғар шапқыншылығы — «Ақтабан шұбырынды»

XVIII ғасырда (1723–1727) жоңғарлар қазақ жерін жаулап алды. Бұл кезең «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» деп аталды — ең ауыр зобалаң жылдары. Халық батысқа қарай босып кетті.

Абылай хан тұсындағы хандық

Абылай хан (1771–1781) барлық үш жүзді біріктірді. Жоңғарларға қарсы соғыста жеңіске жетті. Ресей мен Қытаймен дипломатиялық саясат жүргізді. Қазақ хандығының соңғы күшті билеушісі болды.

Қазақ хандығының жойылуы

XIX ғасырда Ресей империясы қазақ жерін біртіндеп басып алды: • 1822 жыл — Орта жүздің хандығы жойылды; • 1824 жыл — Кіші жүздің хандығы жойылды; • 1848 жыл — Ұлы жүздің хандығы жойылды. Осылайша Қазақ хандығы толығымен Ресей империясының құрамына кірді.