Батыйдың батысқа жорығының себептері

Шыңғысхан қайтыс болғаннан кейін (1227 ж.) оның ұрпақтары жаулап алу саясатын жалғастырды. Батый хан (Жошының ұлы, Шыңғысханның немересі) батыс жаққа жаулап алу жорығын ұйымдастырды. Мақсаты — Еуропа елдерін бағындыру және Моңғол империясының шекарасын кеңейту болды.

Жорықтың басталуы (1236–1237 жж.)

Батый хан бастаған моңғол әскері 1236 жылы батысқа қарай жылжыды. Бас қолбасшы ретінде тәжірибелі Субедей де қатысты. Алдымен Еділ бойындағы Бұлғар мемлекеті талқандалды (1236 ж.). Содан кейін қыпшақ даласы жаулап алынды.

Русь жерлерін жаулап алу (1237–1238 жж.)

1237 жылы қыста моңғол әскері Русь жеріне басып кірді. Рязань қаласы алынып, өртелді. 1238 жылы Владимир, Суздаль, Москва қалалары жойылды. Сит өзенінің жанында орыс әскері толығымен жеңілді (1238 ж., 4 наурыз). Новгород қаласы сақталып қалды — моңғолдар батпақты жерлерге байланысты кері қайтты.

Оңтүстік Русьті жаулау (1239–1240 жж.)

1239–1240 жылдары моңғолдар оңтүстік Русь қалаларын жаулады. 1240 жылы желтоқсанда ежелгі Русьтің астанасы — Киев қаласы толығымен қиратылды. Галиция және Волынь жерлері де бағындырылды.

Польша мен Венгрияға жорық (1241 ж.)

1241 жылы моңғол әскері Еуропаның ішіне терең еніп кетті. Польшада Легница шайқасында поляк-неміс қосынды жеңді (9 сәуір, 1241 ж.). Венгрияда Шайо өзенінің жанында венгр королі Белла IV-тің әскері талқандалды (11 сәуір, 1241 ж.). Моңғолдар Адриатика теңізінің жағалауына жетті.

Жорықтың тоқтауы және нәтижесі (1242 ж.)

1241 жылы желтоқсанда Ұлы хан Өгедей қайтыс болды. Бұл хабарды естіген Батый хан мұрагерлік мәселесін шешу үшін кері қайтты. 1242 жылы моңғол әскері Еуропадан шығып кетті. Батый хан Еділ бойында Алтын Орда мемлекетін құрды (астанасы — Сарай қаласы).

Жорықтың тарихи маңызы

Батыйдың батысқа жорығы (1236–1242 жж.) тарихта үлкен із қалдырды: 1) Русь жерлері 240 жылға дейін Алтын Орданың билігіне түсті (монғол-татар бұғауы). 2) Еуропа елдері моңғол шапқыншылығынан қатты зардап шекті. 3) Алтын Орда мемлекеті құрылды және ол Шығыс Еуропа тарихына зор әсер етті.