Қалмақтар кімдер? — Жалпы түсінік

Қалмақтар — моңғол тілдес халық, батыс моңғолдардың (ойраттардың) ұрпақтары. Олар XVII–XVIII ғасырларда Қазақстан тарихында өте маңызды рөл атқарды. Негізінен Еділ өзені бойында және Жоңғария аймағында мекендеген. Қазақ тарихында 'жоңғарлар' деген атпен де белгілі.

Қалмақтардың негізгі мемлекеті — Жоңғар хандығы

Жоңғар хандығы 1635 жылы құрылып, 1758 жылы Қытай (Цин империясы) тарапынан жойылды. Осы мемлекет қазақ халқына үлкен қауіп төндірді. Жоңғар хандығының белгілі билеушілері: Батур-хонтайжы, Галдан-Бошұғту, Цеван-Рабтан, Галдан-Церен.

Қазақ-қалмақ соғыстары — 'Ақтабан шұбырынды'

1723–1727 жылдары болған жоңғарлардың шабуылы қазақ тарихында 'Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама' деп аталады. Бұл — қазақ халқының басынан өткен ең ауыр трагедиялардың бірі. Халық жаппай қырылып, жерінен айырылды. Сайрам, Ташкент, Түркістан қалалары басып алынды.

Қазақтардың жоңғарларға қарсы күресі

Үш жүздің бірігуі нәтижесінде: • 1726 жыл — Бұланты шайқасы ('Қалмақ қырылған') — қазақтардың алғашқы жеңісі. • 1730 жыл — Аңырақай шайқасы — қазақтардың ірі жеңісі. Осы шайқаста Абылай хан ерекше көзге түсті. Басшылар: Әбілқайыр хан, Қабанбай батыр, Бөгенбай батыр, Наурызбай батыр, Малайсары батыр.

ҰБТ-да жиі кездесетін сұрақтар — 1-бөлім (Тарихи оқиғалар)

✅ 'Ақтабан шұбырынды' қай жылы болды? — 1723 жыл. ✅ Бұланты шайқасы қай жылы өтті? — 1726 жыл. ✅ Аңырақай шайқасы қай жылы болды? — 1730 жыл. ✅ Жоңғар хандығы қай жылы жойылды? — 1758 жыл. ✅ Жоңғар хандығы қай жылы құрылды? — 1635 жыл.

ҰБТ-да жиі кездесетін сұрақтар — 2-бөлім (Тұлғалар)

✅ 'Ақтабан шұбырындыдан' кейін халықты біріктірген хан — Әбілқайыр хан. ✅ Аңырақай шайқасында жоңғар батыры Шарышпен жекпе-жекке шыққан — жас Абылай (Әбілмансұр). ✅ Қабанбай батыр — жоңғарларға қарсы күрестің басты батырларының бірі. ✅ Жоңғар ханы Цеван-Рабтан — 'Ақтабан шұбырынды' кезіндегі жоңғар билеушісі. ✅ Бөгенбай батыр — Бұланты шайқасының жетекшілерінің бірі.

ҰБТ-да жиі кездесетін сұрақтар — 3-бөлім (Себеп-салдар)

✅ Қазақтардың Ресейге қосылуының бір себебі — жоңғар шапқыншылығынан қорғану. ✅ Әбілқайыр ханның 1731 жылы Ресейге қосылуға бару себебі — жоңғарларға қарсы одақтас іздеу. ✅ 'Ақтабан шұбырындының' салдары — халықтың жаппай қырылуы, жерінен айырылуы, экономикалық күйзеліс. ✅ Жоңғар хандығының жойылу себебі — Цин империясының жорығы (1755–1758).

Есте сақтау керек негізгі жылдар

📌 1635 — Жоңғар хандығының құрылуы 📌 1723 — Ақтабан шұбырынды басталуы 📌 1726 — Бұланты шайқасы 📌 1730 — Аңырақай шайқасы 📌 1731 — Кіші жүздің Ресейге қосылуы (Әбілқайыр хан) 📌 1758 — Жоңғар хандығының жойылуы